Muş'un Varto ilçesinde görülecek 7 yer: Bingöl Dağı Etekleri, Varto Kaplıcaları ve Varto Kalesi. Yöresel lezzetler, pratik bilgiler ve ulaşım rehberiyle Varto gezinizi planlayın.
Varto (Zazaca: Gimgim), Muş iline bağlı bir ilçedir. İlçenin yüzölçümü 1.318 km² olup Muş’un toplam yüzölçümünün %17,3’ünü kaplar; ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.527 metredir.
Varto bölgesi tarihte sırasıyla Med, Pers, Part, Roma ve Bizans egemenliği altında kalmıştır. 1071 Malazgirt Meydan Muharebesi’nden sonra Selçukluların, daha sonra Akkoyunlular ve Karakoyunluların hâkimiyetine girmiştir. 1514’te Çaldıran Muharebesi’yle Osmanlı idaresine geçmiştir. 1923’te Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuyla, TBMM onayıyla Varto adını alarak ilçe olmuştur.
Varto ilçesi, Muş il alanının kuzeybatısında yer alır. Kuzeyde Erzurum ilinin Hınıs ve Tekman ilçeleri, batıda Bingöl ilinin Solhan ve Karlıova ilçeleri, doğuda Muş’un Bulanık ilçesi, güneyde ise Muş Merkez ilçesiyle çevrilidir. Genellikle dağlarla kaplı olan ilçe alanı, Muş il alanının en yüksek bölümünde yer alır. İlçenin kuzeyini Bingöl Dağları’nın uzantıları engebelendirir. Rakım, ilçenin kuzey sınırında Bingöl Dağları’na doğru 3.000 metreyi, Akdoğan ve Şerafettin Dağları’nın uzantılarında ise 2.500 metreyi aşar.
İlçe alanı, Murat Nehri ile Bingöl Çayı ve bu iki akarsuyun kollarınca derin biçimde parçalanmıştır. Murat Nehri ilçe alanına doğudan girer ve doğu-batı doğrultusunda, Merkez ilçeyle doğal bir sınır oluştururcasına akar. Kayalıdere köyünün batısında Bingöl Suyu’nu alır ve bir dirsekle güneye yönelerek ilçeden çıkar. Akdoğan Gölü ilçenin doğusundadır; bu gölün hemen güneyinde Küçük Hamurpert Gölü yer alır.
Varto’nun 1985 nüfus sayımındaki nüfusu 44.116’ydı. İlçe, Muş’un yüzölçümü bakımından olduğu gibi nüfusça da dördüncü büyük ilçesidir. 1966 depreminde Varto, ölümlerin yanı sıra ilçe merkezi ve köylerindeki binaların büyük bölümü yıkıldığı için göçle de nüfus kaybetmiştir. Varto ilçesinin 93 köyü bulunmaktadır.
Halkın en önemli geçim kaynağı, Muş genelinde olduğu gibi tarımdır. Başlıca tarım ürünü buğday başta olmak üzere tahıldır; elma ve armut üretimi de önemlidir. Varto, bitkisel üretimden çok hayvancılıkta gelişmiştir: koyun ve kıl keçisi varlığı bakımından Muş’un Merkez ilçeden sonra ikinci önemli ilçesidir.
Varto ilçe merkezi ve birçok köy, deprem fay hattı üzerindedir. 1900’lü yılların bölgedeki ilk büyük depremi 24 Nisan 1903’te Malazgirt’te olmuş; 6,7 büyüklüğündeki bu depremde 2.626 kişi ölmüştür. 31 Mayıs 1946’da Varto-Hınıs’ta meydana gelen 5,7 büyüklüğündeki depremde 839 kişi ölmüştür. En yıkıcısı 19 Ağustos 1966 depremidir: ilçe merkezini tamamen yıkan bu depremde 2.394 kişi ölmüş; göçe, ailelerin dağılmasına ve uzun yıllar çözülemeyen konut, sağlık, okul ve yol sorunlarına yol açmıştır. Varto’da zaman zaman irili ufaklı sarsıntılar yaşanmaktadır.
Varto, 1923’te Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuyla TBMM onayı ile Varto adını alarak ilçe olmuştur. 19 Ağustos 1966 depreminde 2.394 kişi ölmüştür. 1966 depreminde ilçe merkezi tamamen yıkılmıştır. İlçenin 93 köyü bulunmaktadır.
Son güncelleme:
Varto'nun kuzeyinde yükselen Bingöl Dağı (3.250 m), alpin çayırları, buzul gölleri ve zengin bitki örtüsüyle doğa tutkunları için keşfedilmeyi bekleyen bir alandır. Dağın eteklerindeki yaylalar yaz aylarında hayvancılık için kullanılır.
Haritada görİlçe çevresindeki termal kaynaklar, jeotermal aktivitenin yoğun olduğu bölgede yer alır. Sıcak su kaynakları romatizma ve cilt hastalıklarına iyi geldiğine inanılır.
Haritada görİlçe merkezinin yakınında yer alan kale kalıntıları, Ortaçağ dönemine aittir. Kale surları ve burçları kısmen ayakta olup çevre manzarası sunar.
Haritada görBingöl Dağı üzerinde 2.800 metre yükseklikte yer alan buzul gölleri, berrak suları ve etkileyici dağ manzarasıyla trekking rotalarının önemli noktalarıdır.
Haritada görİlçenin doğusunda yer alan göl. Vikipedi sayfasında ilçedeki gölün panoramik görüntüsü yer almaktadır.
Haritada görİlçe alanına doğudan girer ve Merkez ilçeyle doğal bir sınır oluşturacak biçimde akar.
Haritada görVarto'ya gelmişken Muş'un öne çıkan yerlerini de görebilirsiniz. Bu yerler ilin farklı ilçelerindedir.
İnce bulgur ve kıymanın yoğrularak haşlanmasıyla hazırlanan köfte, yoğurt ve tereyağı sosuyla servis edilir. Varto'nun en bilinen yöresel lezzetidir.
Buğday, nohut ve kırmızı mercimeğin birlikte pişirilmesiyle hazırlanan geleneksel çorba, kış aylarının besleyici yemeğidir.
Toprak tandırda pişirilen kalın ekmek, Varto sofralarının temel gıdasıdır. Taze peynir ve tereyağıyla tüketilir.
Varto, Türkiye'nin önemli Alevi yerleşimlerinden biridir. Cemevleri, semah geleneği ve Alevi-Bektaşi kültürü ilçenin sosyal dokusunun önemli bir parçasıdır.
19 Ağustos 1966'da yaşanan 6.7 büyüklüğündeki deprem, Varto'yu büyük ölçüde yıkmıştır. İlçe merkezi deprem sonrası yeniden inşa edilmiş olup deprem bilinci toplumsal hafızanın önemli bir parçasıdır.
Varto ekonomisi hayvancılık ve tarıma dayanır. Küçükbaş ve büyükbaş hayvancılık temel geçim kaynağıdır. Buğday, arpa ve yem bitkileri yetiştirilir. Arıcılık ve süt ürünleri üretimi de ekonomiye katkı sağlar.
Muş'a 70 km, Bingöl'e 80 km mesafededir. Muş Havalimanı'na 78 km uzaklıktadır. Muş ve Bingöl'den düzenli minibüs seferleri yapılır.
Varto'da öne çıkan 7 yer: Bingöl Dağı Etekleri, Varto Kaplıcaları, Varto Kalesi, Hamurpet Gölleri, Akdoğan Gölü, Küçük Hamurpert Gölü ve Murat Irmağı.
Varto Köftesi, Kelecoş ve Tandır Ekmeği Varto'nun sofralarında öne çıkan lezzetlerdir.
Varto; Varto Balı ve Alevi Kültürü ile tanınır. Bingöl Dağı eteklerindeki yaylalarda toplanan çiçek balı, yüksek rakımda yetişen endemik bitkilerin nektarından elde edilir.
Muş'a 70 km, Bingöl'e 80 km mesafededir. Muş Havalimanı'na 78 km uzaklıktadır. Muş ve Bingöl'den düzenli minibüs seferleri yapılır.
Önerilen gezi süresi: 1 gün. En uygun ziyaret zamanı: yaz ayları (Haziran-Eylül).