Perşembe Yaylası (Aybastı Bölümü)
Aybastı'nın yüksek kesimlerinde yer alan yayla alanları, bulutların üzerinde seyir noktaları ve yeşil çayırlarıyla Karadeniz yayla turizminin önemli noktalarındandır.
Haritada görOrdu'nun Aybastı ilçesinde görülecek 4 yer: Perşembe Yaylası (Aybastı Bölümü), Aybastı Şelaleleri ve Aybastı Tarihi Evleri. Yöresel lezzetler, pratik bilgiler ve ulaşım rehberiyle Aybastı gezinizi planlayın.
Aybastı, Ordu’nun denizden uzak, güneydeki iç kesiminde yer alan bir ilçedir. Halkın önemli bir bölümünü Türkmen Çepniler oluşturur. Adının nereden geldiği kesin olarak bilinmemekle birlikte Göktürkler ve Oğuzlar için kutsal olan ay, güneş, duman gibi kavramlardan ya da ay tutulmasından geldiği sanılmaktadır. Eski dönemde adı İbasti/Ebasya olarak bilinir.
Tarih
Tarih öncesi döneme ait mağara yapıtlarının bulunması nedeniyle bazı kaynaklar ilçenin tarihini milattan önceki yıllara dayandırır.
Türklerden Önce Aybastı
İlçenin adının Phacisane (Fatsa), Hapsamina (Hapsamana, Gölköy) ve Oinoie (Ünye) gibi adlarla aynı dönemde, Pontus Krallığı devrinde verildiği muhtemeldir; ilçe topraklarında bu devre ait yaşam izleri vardır. Yunan kaynaklarına göre Aybastı’yı da içine alan bölgede egemenlik sürmüş ilk halklar Kalipler, Kolklar, Kokonlar ve Tibarenlerdir. Bu kavimler uzun süre Hitit, Pers, Med ve Pontus devletlerine bağlı olarak yörede yaşamış ve demircilikle uğraşmışlardır. MS 395’te Roma İmparatorluğu’nun ikiye bölünmesiyle Aybastı Doğu Roma (Bizans) topraklarında kalmıştır.
Türkler Aybastı’da
1071 Malazgirt Meydan Muharebesi’nin ardından Anadolu’da başlayan fetihler sırasında Danişmend Ahmet Gazi Sivas, Amasya, Tokat ve Niksar yörelerini alarak Danişmendli Beyliği’ni kurmuştur. Beyliğin başkenti güvenlik nedeniyle Sivas’tan Niksar’a taşınmıştır. Ahmet Gazi’nin oğlu Melik Emir Gazi, beyliğin sınırlarını sahile doğru genişletmek için Canik denilen bölgeye seferler düzenlemiş; ilk etapta doğuda Mesudiye, İskefsür ve Aybastı, batıda ise Ünye ve Fatsa yöreleri Danişmendlilerin eline geçmiştir. Canik yöresinin Niksar’a en yakın kesimlerinden olan Aybastı, Türklerin aldığı ilk yerlerdendir.
Danişmendli hükümdarı Nizamettin Yağıbasan 1157’de Ünye üzerine sefer düzenleyerek Ünye’den Bafra’ya kadar sahili ele geçirmiş, bir yıl sonra bu yerler antlaşmayla vergi karşılığında Bizans’a bırakılmıştır. 1175’te Anadolu Selçuklu Sultanı II. Kılıçarslan, Danişmendli Beyliği’ne son vererek bölgeyi topraklarına katmıştır. İlçede, Kutlu Doğmuş Evliyası ve Kümbet Evliyası çevresinde Danişmendliler devrindeki savaşlarda şehit düşen asker ve komutanların mezarları bulunur. Moğol istilasıyla Anadolu Selçuklu Devleti yıkılınca bölge İlhanlılar, Eratna Beyliği ve Kadı Burhaneddin Devleti’nin topraklarında kalmıştır. Aybastı ve çevresinin dağlık yapısı fethi zorlaştırmış, bu yüzden fetih uzun yıllar sürmüştür.
Osmanlı Dönemi
1485 tarihli tahrir defterinde ilçenin adı Bölük-i Fidâverende olarak geçer; nahiyenin merkezinin Elbey köyü olduğu düşünülmektedir. İbassa ise 1455’te Fidâverende’ye bağlı, 49 haneli, camisi olan bir köydür. O dönemde bölge İskefsür kazası, Şebinkarahisar sancağı ve Erzincan eyaletine bağlı bir nahiyedir. Fidâverende 1485’te 643, 1520’de 1.006, 1547’de 1.590, 1613’te ise 1.745 haneye ulaşmıştır; bu, hızlı bir nüfus artışına işaret eder.
Aybastı; Tokat, İskefsür ve Niksar yörelerini Fatsa Limanı’na bağlayan en kısa ve güvenli yol üzerinde olduğu için önemlidir; ilçe topraklarında eski bir ipek yoluna ait kalıntılar bulunur. Osmanlı padişahlarının doğu seferlerinin güzergâhına yakın olması nedeniyle bu seferlerden doğrudan etkilenmiştir; Yavuz Sultan Selim’in Selemen Yaylası’nda konakladığı bilinmektedir. Merkeze uzaklığı ve ormanlık yapısı nedeniyle yöre her devirde kanun ve asker kaçaklarının barınağı olmuş, bu yüzden Osmanlı Devleti burada sürekli askerî kuvvet bulundurmuştur. Ünlü Celali lideri Karayazıcı, devlet kuvvetlerinden kaçarak Canik Dağları’nda Perşembe Yaylası’na sığınmış ve burada ölmüştür.
1869-1874 tarihli Trabzon Vilayeti salnamelerine göre Aybastı bu yıllarda Ordu kazasına bağlı bir nahiyeydi.
Tarihçe ve Kültür
Aybastı halkının önemli bölümünü Türkmen Çepniler oluşturur. 1485 tarihli tahrir defterinde ilçenin adı Bölük-i Fidâverende olarak geçer. Aybastı topraklarında eski bir ipek yoluna ait kalıntılar bulunur.
Öne Çıkan Bilgiler
Türklerin (Oğuzların Çepni kolu) Ordu topraklarına ilk girdiği nokta, Aybastı Perşembe Yaylasıdır. Şeyh Hasan’ın mezarı Gölköy Aybastı yolu üzerinde Alacalar mevkiinde olup anayola uzaklığı 1 kilometredir. Aybastı Peyniri Türk Patent Enstitüsü tarafından tescil işlemleri devam etmektedir.
Son güncelleme: