Isparta’yı Tanıyın
Isparta, Akdeniz Bölgesi’nin iç kesiminde, Toros Dağları’nın kuzeyindeki Göller Yöresi’nde yer alır. Kent, volkanik bir ovada, eski bir maar (patlama çukuru) olan Gölcük Gölü’nün eteğinde kurulmuştur; çevresinde Eğirdir, Kovada ve Gölcük gibi göller ile Davraz, Dedegöl ve Barla dağları yükselir.
Antik çağda bölge Pisidia adıyla anılırdı. Bugünkü Yalvaç’taki Antiokheia (Pisidia Antiokheiası), Roma döneminde bölgenin başkenti oldu; Aziz Paulus’un 1. yüzyılda vaaz verdiği kentlerden biridir ve bugün Perge’den başlayan uzun mesafeli Aziz Paul Yolu yürüyüş rotası Yalvaç’ta sona erer. Selçuklular döneminde bölge önem kazandı: Atabey’deki Ertokuş Medresesi 1224’te, I. Alâeddin Keykubad devrinde yaptırıldı. Hamitoğulları Beyliği’nin merkezi olan Eğirdir ve Isparta 1381’de Osmanlı’ya geçti. Firdevs Paşa (Mimar Sinan) Camii 16. yüzyıldan kalmadır.
Isparta’nın adı bugün gül ve halı ile birlikte anılır. 19. yüzyılın sonlarında Bulgaristan’dan getirilen yağ gülü (Rosa damascena), Isparta’nın iklim ve toprağında yayıldı; bugün Türkiye’deki yağ gülü üretiminin büyük bölümü Isparta’dadır ve kent dünya gül yağı piyasasının önde gelen merkezlerindendir. 19. yüzyılda gelişen el halıcılığı da Isparta’yı Anadolu’nun önemli halı merkezlerinden biri yaptı. Kent, Süleyman Demirel Üniversitesi ve Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi ile bir öğrenci kentidir; 9. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel Atabey’in İslamköy’ünde doğmuştur.
Ne Zaman Gidilir?
Isparta’da Akdeniz ile karasal iklim arasında geçiş özellikleri görülür: Kışlar soğuk ve karlı, yazlar sıcak ve kurak geçer. Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün 1929–2025 ortalamaları:
| Ay |
Ort. en yüksek |
Ort. en düşük |
Yağış |
Yağışlı gün |
| Ocak |
6,4 °C |
−1,8 °C |
81 mm |
13 |
| Şubat |
7,9 °C |
−1,2 °C |
67 mm |
11 |
| Mart |
11,7 °C |
1,0 °C |
58 mm |
11 |
| Nisan |
16,8 °C |
4,9 °C |
52 mm |
10 |
| Mayıs |
21,9 °C |
8,7 °C |
56 mm |
11 |
| Haziran |
26,7 °C |
12,5 °C |
35 mm |
7 |
| Temmuz |
30,5 °C |
15,5 °C |
16 mm |
3 |
| Ağustos |
30,8 °C |
15,4 °C |
14 mm |
2 |
| Eylül |
26,6 °C |
11,1 °C |
19 mm |
4 |
| Ekim |
20,7 °C |
6,9 °C |
37 mm |
6 |
| Kasım |
14,1 °C |
2,8 °C |
44 mm |
8 |
| Aralık |
8,3 °C |
−0,1 °C |
86 mm |
12 |
Gül hasadı için mayıs sonu–haziran başı, lavanta için temmuz, kayak için aralık–mart idealdir. Güller sabahın erken saatlerinde, güneş yükselmeden toplanır; hasat yaklaşık bir ay sürer. Keçiborlu’nun Kuyucak köyündeki lavanta tarlaları temmuzda morla kaplanır. Eğirdir Gölü kıyısı ve Kovada için mayıs–ekim arası en uygun dönemdir.
Isparta’ya Nasıl Gidilir?
Uçakla: Isparta Süleyman Demirel Havalimanı (ISE), 1997’de açıldı; Keçiborlu ile Gönen arasında, kente yaklaşık 30 km uzaklıktadır. İstanbul’dan düzenli seferler vardır. Antalya Havalimanı da yaklaşık 130 km güneydedir.
Karayoluyla: Isparta; Antalya (yaklaşık 130 km), Burdur (yaklaşık 50 km), Afyonkarahisar ve Konya yollarının kavşağındadır. Eğirdir’e 35 km, Yalvaç’a yaklaşık 100 km uzaklıktadır.
Trenle: Isparta’ya demiryolu ulaşır; ancak yolcu seferleri sınırlıdır.
Bölge Bölge Isparta
- Merkez: Firdevs Paşa Camii ve bedesten, Isparta Müzesi, Gül ve Halı müzeleri, Gölcük Tabiat Parkı ve Davraz Kayak Merkezi.
- Eğirdir: Eğirdir Gölü, köprüyle bağlanan Yeşilada (Nis), Eğirdir Kalesi, Dündar Bey Medresesi, Barla köyü.
- Kovada ve Sütçüler: Kovada Gölü Millî Parkı, Yazılı Kanyon Tabiat Parkı, antik Adada kenti, Aksu Çayı vadisi.
- Aksu: 756 metrelik Zindan Mağarası ve Eurymedon mozaiği.
- Yalvaç: Pisidia Antiokheiası ören yeri, Yalvaç Müzesi, tarihî Çınaraltı ve Aziz Paul Yolu’nun bitişi.
- Atabey ve Keçiborlu: Ertokuş Medresesi, Süleyman Demirel’in doğduğu İslamköy; Kuyucak lavanta köyü.
- Şarkikaraağaç ve Yenişarbademli: Mavi yapraklı sedirleriyle Kızıldağ Millî Parkı, Dedegöl Dağları.
- Uluborlu ve Senirkent: Tarihî Uluborlu evleri, Alaeddin Camii; tescilli kiraz, üzüm ve banak.
Gezi Rotası Önerileri
1. gün — Gül ve kent: Gül mevsimindeyseniz sabah erken bir gül bahçesinde hasat; ardından gül yağı ve gül suyu atölyeleri, Firdevs Paşa Camii ve Isparta Müzesi. Öğleden sonra Gölcük Tabiat Parkı, akşam kabune pilavı.
2. gün — Eğirdir: Eğirdir Kalesi ve Dündar Bey Medresesi, Yeşilada’da göl kenarında balık; günbatımında göl manzarası.
3. gün — Kovada ve Yazılı Kanyon: Kovada Gölü Millî Parkı’nda yürüyüş, Yazılı Kanyon’da Epiktetos’un dizelerinin yazılı olduğu kaya ve kanyon boyunca serin bir parkur.
4. gün — Yalvaç: Pisidia Antiokheiası’nda Aziz Paul Kilisesi, su kemerleri ve tiyatro; Yalvaç Müzesi ve Çınaraltı.
Isparta Mutfağı
Isparta mutfağının simgesi, kuzu eti ve pirinçle, büyük kazanlarda pişirilen Isparta kabune pilavıdır. Coğrafi işaret tescilli lezzetler arasında Yalvaç hamursuzu, Senirkent samsa tatlısı, Uluborlu kuyruğu sulu böreği ve buğday ile yapılan Senirkent banağı ve Uluborlu banağı bulunur. Güllü ürünler — gül reçeli, gül şerbeti ve gül lokumu — kentin her köşesinde satılır.
Tescilli ürünler: Isparta gülü, Isparta gülyağı, Isparta gül suyu, Isparta elması, Uluborlu kirazı, Senirkent dimrit üzümü ve Senirkent üzüm pekmezi, Gelendost çaltı sarımsağı, Sütçüler kekiği ve Sütçüler kekik yağı, Çiçekpınar yoncası.
Gül ve El Sanatları
Bir kilogram gül yağı için yaklaşık 3–4 ton gül çiçeği gerekir; bu nedenle gül yağı dünyanın en değerli esanslarındandır. Damıtma sırasında elde edilen gül suyu da tescillidir. El sanatlarında ince ilmekli İnce Isparta (Hasgül) el halısı, Senirkent’in gelin fesi ve Uluborlu çeki oyası coğrafi işaret tescillidir.
Pratik İpuçları
- Gül hasadını görmek isterseniz mayıs sonu–haziran başında sabah 6–9 arasında bahçelerde olun; öğleye doğru toplama biter.
- Kuyucak lavanta köyü temmuzda çok kalabalık olur; hafta içi sabah erken gitmeyi tercih edin.
- Yazılı Kanyon ve Kovada’da yürüyüş için kaymaz ayakkabı ve su alın; yazın kanyonun içi serindir.
- Davraz’da kayak sezonu kar durumuna göre aralık sonundan mart sonuna kadar sürer.