Hatay’ı Tanıyın
Hatay, Türkiye’nin en güneyinde, Amanos Dağları ile Akdeniz arasında, Asi Nehri’nin Amik Ovası’ndan denize ulaştığı topraklarda yer alır. İl merkezi Antakya, Büyük İskender’in generallerinden I. Seleukos Nikator tarafından MÖ 300 civarında Antiokheia adıyla kuruldu; Seleukos Krallığı’nın başkenti, Roma döneminde ise Roma ve İskenderiye’den sonra imparatorluğun en büyük kentlerinden biri oldu. İnananların ilk kez “Hristiyan” olarak anıldığı kent kabul edilen Antakya’daki Aziz Petrus Kilisesi, Hristiyanlığın en eski kiliselerinden sayılır. Kentin limanı Seleukeia Pieria, bugünkü Samandağ’ın Çevlik mahallesindeydi; Roma imparatorları Vespasianus ve Titus döneminde açılan Titus Tüneli bu limanı sel sularından korumak için kayaya oyuldu.
Antakya 638’de Arapların, 969’da yeniden Bizans’ın, 1098’de Haçlıların eline geçti ve iki yüzyıl Antakya Prinkepsliği’nin merkezi oldu; 1268’de Memlükler kenti aldı, 1516’da Osmanlı’ya geçti. I. Dünya Savaşı’ndan sonra Fransız mandası altındaki Suriye’ye bağlanan İskenderun Sancağı, 1938’de Hatay Devleti olarak bağımsızlığını ilan etti ve 1939’da Türkiye’ye katıldı. Bugün il; Türkler, Araplar (Alevi, Sünni ve Hristiyan), Ermeniler ve Yahudi topluluğun yüzyıllardır bir arada yaşadığı çok kültürlü yapısıyla bilinir.
6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri ve 20 Şubat 2023 Hatay depremi ilde, özellikle Antakya, Defne, İskenderun, Kırıkhan ve Samandağ’da büyük can kaybına ve yıkıma yol açtı. Antakya’nın tarihî çarşısı, Habib-i Neccar Camii ve pek çok kilise, cami ve konak yıkıldı ya da ağır hasar gördü; yeniden yapım çalışmaları sürmektedir. Ziyaret planlarken açık olan yerleri önceden kontrol etmek gerekir.
Ne Zaman Gidilir?
Hatay’da Akdeniz iklimi görülür: Yazlar sıcak ve nemli, kışlar ılık ve bol yağışlıdır. Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün Hatay için 1940–2025 ortalamaları:
| Ay |
Ort. en yüksek |
Ort. en düşük |
Yağış |
Yağışlı gün |
| Ocak |
12,1 °C |
4,7 °C |
197 mm |
15 |
| Şubat |
14,5 °C |
5,7 °C |
163 mm |
13 |
| Mart |
18,2 °C |
8,5 °C |
143 mm |
13 |
| Nisan |
22,6 °C |
12,2 °C |
100 mm |
9 |
| Mayıs |
26,6 °C |
16,3 °C |
84 mm |
6 |
| Haziran |
29,3 °C |
20,9 °C |
30 mm |
2 |
| Temmuz |
31,2 °C |
23,9 °C |
16 mm |
1 |
| Ağustos |
32,0 °C |
24,6 °C |
17 mm |
1 |
| Eylül |
31,0 °C |
21,2 °C |
41 mm |
3 |
| Ekim |
27,4 °C |
15,2 °C |
77 mm |
7 |
| Kasım |
20,3 °C |
9,6 °C |
98 mm |
9 |
| Aralık |
13,8 °C |
6,0 °C |
180 mm |
13 |
En uygun dönemler nisan–mayıs ve ekim–kasımdır. Yazın sıcaklık 32 °C’yi geçer ve nem yüksektir; Harbiye şelaleleri ve Yayladağı’nın serin yaylaları bu dönemde tercih edilir. Aralık–şubat en yağışlı aylardır. Samandağ ve Arsuz sahilleri haziran–eylül arasında denize girmeye uygundur.
Hatay’a Nasıl Gidilir?
Uçakla: Hatay Havalimanı (HTY) 2007’de açıldı; Antakya’ya yaklaşık 25 km, İskenderun’a yaklaşık 45 km uzaklıktadır. 2023 depremlerinde pisti hasar gördü, onarımın ardından yeniden hizmete girdi. Adana ve Gaziantep havalimanları da alternatiftir.
Karayoluyla: Hatay’a Adana–Osmaniye–İskenderun otoyoluyla ulaşılır; Belen Geçidi üzerinden Antakya’ya inilir. Gaziantep’e Kırıkhan ve Islahiye üzerinden bağlanır. İskenderun’a demiryoluyla da ulaşılabilir.
Bölge Bölge Hatay
- Antakya ve Defne: Hatay Arkeoloji Müzesi, Aziz Petrus Kilisesi, Habib-i Neccar Camii, Uzun Çarşı ve tarihî sokaklar (depremden ağır etkilendi), Harbiye (Daphne) şelaleleri ve defne korusu.
- Samandağ: Titus Tüneli ve Beşikli Mağara (Çevlik), Seleukeia Pieria kalıntıları, Musa Dağı eteğinde Türkiye’nin son Ermeni köyü Vakıflı ve uzun kumsal.
- İskenderun ve Arsuz: Büyük İskender’in kurduğu liman kenti, kordon boyu ve Arsuz sahili.
- Belen: Belen Geçidi (Suriye Kapıları), Haçlı kalesi Bakras ve tescilli Belen tava.
- Payas ve Dörtyol: Mimar Sinan’ın eseri Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi, Payas Kalesi ve Cin Kulesi; Dörtyol’da İlk Kurşun Anıtı ve mandalina bahçeleri.
- Altınözü, Yayladağı, Kırıkhan ve Reyhanlı: Zeytinlikler, Amik Ovası ve serin yaylalar.
Gezi Rotası Önerileri
1. gün — Antakya: Hatay Arkeoloji Müzesi’nin mozaikleri ve Aziz Petrus Kilisesi; öğle yemeğinde kağıt kebabı ya da tepsi kebabı, akşam künefe. Yeniden yapılan tarihî çarşıdaki güncel durumu yerinde öğrenin.
2. gün — Samandağ: Titus Tüneli ve Beşikli Mağara, Vakıflı köyü; günbatımında Samandağ sahili.
3. gün — Kuzey: Harbiye şelaleleri, Belen Geçidi ve Bakras Kalesi; dönüşte Payas’ta Sokullu Külliyesi ve İskenderun kordonu.
Hatay Mutfağı
Hatay mutfağı, Akdeniz, Arap, Türk ve Ermeni mutfaklarının buluştuğu yerdir; Hatay 2017’de UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı’na gastronomi alanında katıldı ve TÜRKPATENT kayıtlarında 80’i aşkın tescilli ürünü bulunur. Kentin simgesi, tel kadayıf arasında tuzsuz peynirle pişirilen Antakya künefesidir; künefede kullanılan Antakya künefelik peyniri de tescillidir.
Kebaplar: Antakya kağıt kebabı, Hatay tepsi kebabı, Hatay ali nazik, Hatay arap kebabı, Hatay halavet kebabı ve Hatay yoğurtlu kebap. Mezeler ve kahvaltı: Hatay humusu, Hatay muhammarası (cevizli biber), Hatay haydari, Hatay zahter salatası, Hatay zeytin salatası, Hatay abugannuş, Hatay bakla ezmesi, baharatlı çökelek Antakya sürkü ve küflü sürk, Antakya carra peyniri ve Antakya tuzlu yoğurdu. Hamur işleri: Hatay kaytaz böreği, Hatay oruğu ve Antakya fış oruk, Hatay tepsi oruğu, Antakya külçesi, Antakya simidi ve Hatay kömbesi. Tatlılar: Antakya künefesi, Hatay kabak tatlısı, Hatay müşebbek tatlısı, Hatay haytalı, Hatay şam tatlısı, Antakya sakal kaldıran tatlısı ve Hatay peynirli irmik helvası. Ürünler: Hatay nar ekşisi, Hatay biber salçası, Hatay halhalı zeytini, Altınözü zeytinyağı, Dörtyol mandarini, Samandağ biberi, Kırıkhan kavunu ve Hatay defne sabunu.
El Sanatları
Hatay’ın en köklü ürünlerinden defne sabunu coğrafi işaret tescillidir. Samandağ’da sürdürülen ipek böcekçiliği ve dokumacılık geleneğinden Hatay ipeği ve Hatay sarısı ipeği, çalgılardan Samandağ ney’i tescilli el sanatlarıdır.
Pratik İpuçları
- 2023 depremlerinin ardından Antakya’da pek çok tarihî yapı ve müze yeniden yapım ya da onarım nedeniyle kapalı olabilir; gitmeden önce güncel ziyaret durumunu kontrol edin.
- Künefe sıcak yenir; sipariş üzerine tek tek pişirildiği için birkaç dakika bekleyebilirsiniz.
- Yazın nem çok yüksektir; açık hava gezilerini sabah erken ya da akşamüstü yapın.
- Vakıflı ve Titus Tüneli aynı güne sığar; Samandağ’da öğle yemeğinde balık deneyin.
Fotoğraf: Godfried Warreyn (CC BY 2.5) · Kaynak 
