Eskişehir’i Tanıyın
Eskişehir, İç Anadolu’nun kuzeybatısında, Porsuk Çayı’nın ikiye böldüğü geniş bir ovada kurulmuştur. Kentin kökeni, bugünkü şehrin kuzeydoğusunda kalan Şarhöyük’teki antik Dorylaion’a dayanır; burada Tunç Çağı’ndan Bizans’a uzanan katmanlar kazılmaktadır. MÖ 12. yüzyıldan itibaren bölge Frig uygarlığının kalbi oldu: Han ilçesindeki Yazılıkaya (Midas Şehri) ve Sivrihisar yakınındaki Pessinus, Friglerin en önemli kült merkezleriydi.
Selçuklular döneminde Sultanönü adıyla anılan bölge, Haçlı ordularıyla yapılan savaşlara sahne oldu. Söğüt’e yakınlığı nedeniyle Osmanlı Beyliği’nin ilk fetih alanlarındandı: Karacahisar Kalesi Osman Bey’in ele geçirdiği ilk kalelerden biri sayılır. Osmanlı döneminden Kurşunlu Külliyesi (1525) ve Odunpazarı’nın cumbalı evleri kaldı. 1894’te ulaşan Anadolu demiryolu kenti bir kavşak ve sanayi merkezine dönüştürdü. Kurtuluş Savaşı’nın beş büyük meydan muharebesinden üçü — I. ve II. İnönü ile Kütahya-Eskişehir Muharebeleri — Eskişehir topraklarında yapıldı.
Bugün Eskişehir; Anadolu, Osmangazi ve Eskişehir Teknik üniversiteleriyle kalabalık bir öğrenci nüfusuna, Porsuk boyunca gondol ve tekne turlarına, 2004’ten beri işleyen tramvay ağına ve canlı kafe-kültür yaşamına sahiptir. Türkiye’nin ilk yüksek hızlı tren hattı 2009’da Ankara ile Eskişehir arasında açıldı. Dünyanın en kaliteli lületaşı yatakları da buradadır.
Ne Zaman Gidilir?
Eskişehir’de karasal iklim görülür: Kışlar soğuk, yazlar sıcak ve kurak, yağış azdır. Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün 1991–2025 ortalamaları:
| Ay |
Ort. en yüksek |
Ort. en düşük |
Yağış |
Yağışlı gün |
| Ocak |
4,4 °C |
−3,7 °C |
33 mm |
8 |
| Şubat |
7,2 °C |
−3,4 °C |
28 mm |
8 |
| Mart |
12,1 °C |
−0,8 °C |
30 mm |
8 |
| Nisan |
17,3 °C |
3,2 °C |
44 mm |
7 |
| Mayıs |
22,3 °C |
7,3 °C |
42 mm |
6 |
| Haziran |
26,8 °C |
11,3 °C |
24 mm |
4 |
| Temmuz |
30,0 °C |
13,8 °C |
15 mm |
2 |
| Ağustos |
30,3 °C |
13,8 °C |
11 mm |
2 |
| Eylül |
26,1 °C |
9,3 °C |
17 mm |
3 |
| Ekim |
20,3 °C |
5,0 °C |
35 mm |
6 |
| Kasım |
12,9 °C |
0,3 °C |
33 mm |
6 |
| Aralık |
6,6 °C |
−1,6 °C |
42 mm |
8 |
Kent gezisi ve Frig Vadisi için nisan–haziran ile eylül–ekim idealdir. Yaz günleri sıcak ama geceleri serindir; Frig Vadisi’nde gölgesiz alanlarda yürürken öğle saatlerinden kaçının. Kışın Porsuk kıyısı ve Odunpazarı karla ayrı bir güzelliğe bürünür, ancak kırsaldaki yollarda buzlanma olabilir.
Eskişehir’e Nasıl Gidilir?
Hızlı trenle: Eskişehir, YHT ağının merkezindedir: Ankara’dan yaklaşık 1,5 saat, İstanbul’dan (Pendik/Söğütlüçeşme) yaklaşık 2,5–3 saat sürer; Konya ve Karaman seferleri de Eskişehir’den geçer. Tarihî Eskişehir Garı (1894) kent merkezindedir.
Uçakla: Hasan Polatkan Havalimanı Eskişehir Teknik Üniversitesi’ne aittir; tarifeli seferleri sınırlıdır. Pratikte çoğu yolcu Ankara Esenboğa ya da İstanbul havalimanlarına uçup hızlı trenle devam eder.
Karayoluyla: Eskişehir; Ankara (yaklaşık 235 km), Bursa (yaklaşık 150 km), Kütahya (yaklaşık 80 km) ve Afyonkarahisar yollarının kavşağındadır. Şehir içinde tramvay (Estram) ve otobüs ağı yaygındır.
Bölge Bölge Eskişehir
- Odunpazarı: Cumbalı Osmanlı evleri, Odunpazarı Modern Müze (OMM), Kurşunlu Külliyesi, Lületaşı Müzesi, Çağdaş Cam Sanatları Müzesi ve Atlıhan El Sanatları Çarşısı.
- Tepebaşı: Porsuk kıyısı, Sazova Bilim, Kültür ve Sanat Parkı, Kentpark ve Şarhöyük (Dorylaion) höyüğü.
- Han ve Seyitgazi (Frig Vadisi): Yazılıkaya’daki Midas Anıtı ve Midas Şehri, Han Yeraltı Şehri, Seyyid Battal Gazi Külliyesi ve Kümbet köyündeki Frig kaya mezarları.
- Sivrihisar: UNESCO Dünya Mirası Sivrihisar Ulu Camii, Nasreddin Hoca’nın doğduğu kabul edilen Hortu (Nasreddin Hoca) köyü, ayrıca 16 km güneydeki Ballıhisar’da Pessinus antik kenti.
- Mihalıççık: Geleneğe göre Yunus Emre’nin yaşadığı Sarıköy’deki Yunus Emre Türbesi.
- İnönü: Kurtuluş Savaşı’nın İnönü muharebelerinin yapıldığı alan ve İnönü Şehitliği.
Gezi Rotası Önerileri
1. gün — Kent merkezi: Sabah Odunpazarı evleri, Kurşunlu Külliyesi ve Lületaşı Müzesi; öğle yemeğinde çibörek. Öğleden sonra Odunpazarı Modern Müze; akşamüstü Porsuk kıyısında gondol ya da tekne turu ve met helvası.
2. gün — Frig Vadisi: Seyitgazi’de Seyyid Battal Gazi Külliyesi, ardından Kümbet ve Yazılıkaya’da Midas Anıtı ve Midas Şehri’nin kaya basamakları. Dönüşte Han Yeraltı Şehri.
3. gün — Sivrihisar: Ahşap sütunlu Ulu Cami, taş evli dar sokaklar ve Nasreddin Hoca’nın köyü; öğleden sonra Ballıhisar’da Pessinus.
Eskişehir Mutfağı
Eskişehir mutfağını en çok Kırım Tatarı göçmenleri şekillendirmiştir. Kentin simgesi, kızgın yağda kızartılan, ince hamurlu ve kıymalı **Eskişehir çiğböreği (çibörek)**dir. Bir diğer tescilli lezzet Eskişehir met helvasıdır: Pişmaniyeye benzeyen ancak daha sert, lifli bu helva adını uzun kış gecelerinde oynanan met oyunundan alır; oyunu kaybeden taraf helva çekerdi. Eskişehir simidi de tescillidir.
Sivrihisar’ın mutfağı ayrıca zengindir: Sivrihisar höşmerim tatlısı, Sivrihisar muska baklavası, Sivrihisar kelem dolması, Sivrihisar arabaşı, Sivrihisar dövme sucuğu, Sivrihisar cebesi ve Sivrihisar sarkası tescilli ürünlerdir. Ayrıca Kızılinler bal kabağı tescillidir. Kırım Tatar mutfağından haşhaşlı çörek, kaşık böreği (tatar böreği) ve kıbın da kentte yaygındır.
Lületaşı ve El Sanatları
Lületaşı (sepiyolit, Almanca adıyla Meerschaum, “deniz köpüğü”), Eskişehir’in kuzey ve doğusundaki yataklardan çıkarılan beyaz, hafif ve gözenekli bir mineraldir. Çıkarıldığında yumuşak olduğu için kolayca oyulur; dünyanın en değerli lületaşı piposu ustaları Eskişehir’dedir. Ham taşın ihracı yasaktır, yalnızca işlenmiş ürün olarak satılabilir. Eskişehir lületaşı coğrafi işaret tescillidir. Odunpazarı’ndaki Lületaşı Müzesi ve Atlıhan Çarşısı’nda ustaları çalışırken görebilirsiniz. Sivrihisar kilimi, Sivrihisar incili küpesi ve Sorkun çömleği de tescilli el sanatlarıdır.
Pratik İpuçları
- Odunpazarı, Kurşunlu ve OMM birbirine yürüme mesafesindedir; Porsuk kıyısına tramvayla inilir.
- Frig Vadisi’ndeki anıtlar geniş bir alana dağılmıştır ve toplu taşıma sınırlıdır; araç kiralamak en pratik çözümdür.
- Hafta içi kent öğrenci nüfusuyla canlıdır; yaz tatilinde (temmuz–ağustos) çok daha sakindir.
- Lületaşı alırken taşın gerçek olup olmadığını sorun; plastik ve toz taş karışımı taklitleri yaygındır.