Şanlıurfa’yı Tanıyın
Şanlıurfa, Güneydoğu Anadolu’da, Mezopotamya’nın kuzey kapısında, deniz seviyesinden yaklaşık 914 metre yükseklikte kurulmuştur. Eski adlarıyla Ruha, Riha ve Edessa olarak anılan kent, Selevkoslar döneminden itibaren uzun süre Edessa adıyla ün yapmıştır. 1924’te il olan Urfa’nın adı 22 Haziran 1984 tarihli 3020 sayılı kanunla Şanlıurfa’ya çevrildi; 2012’de büyükşehir oldu.
İl, insanlık tarihinin en önemli arkeolojik buluntularından bazılarına ev sahipliği yapar. Merkezin 18 km kuzeydoğusunda, Haliliye’nin Örencik köyü yakınındaki Göbeklitepe, MÖ 9600–9500 civarına tarihlenen ve bilinen en eski anıtsal yapı olarak kabul edilen bir kült merkezidir; UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne 2018’de alınmıştır. Şehir merkezine 46 km uzaklıktaki Karahantepe, 250 kadar dikilitaşıyla çağdaş bir Neolitik merkezdir ve kazıları 2019’da başlamıştır.
Kentin kalbinde, İbrahim Peygamber’in Nemrut tarafından ateşe atıldığına inanılan Balıklıgöl (Halil-ür Rahman ve Aynzeliha gölleri) yer alır. Antik kaynaklarda gölün tanrıça Atargatis’e adanmış bir tapınak havuzu olduğu da belirtilir. Şanlıurfa Kalesi ise Osroene döneminde yapılmış, mevcut surları MS 814’te Abbâsîler tarafından yaptırılmıştır.
Ne Zaman Gidilir?
Şanlıurfa’da yazlar çok sıcak ve kurak, kışlar serin ve yağışlıdır. Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün 1929–2025 ortalamaları:
| Ay |
Ort. en yüksek |
Ort. en düşük |
Yağış |
Yağışlı gün |
| Ocak |
10,0 °C |
2,2 °C |
85 mm |
12 |
| Şubat |
12,0 °C |
3,0 °C |
68 mm |
10 |
| Mart |
16,5 °C |
5,9 °C |
65 mm |
10 |
| Nisan |
22,4 °C |
10,4 °C |
49 mm |
9 |
| Mayıs |
28,8 °C |
15,4 °C |
27 mm |
6 |
| Haziran |
34,8 °C |
20,7 °C |
4 mm |
1 |
| Temmuz |
38,8 °C |
24,4 °C |
2 mm |
0 |
| Ağustos |
38,4 °C |
24,1 °C |
3 mm |
0 |
| Eylül |
34,0 °C |
20,1 °C |
5 mm |
1 |
| Ekim |
27,1 °C |
14,7 °C |
25 mm |
5 |
| Kasım |
18,8 °C |
8,6 °C |
45 mm |
7 |
| Aralık |
12,1 °C |
4,1 °C |
79 mm |
11 |
En uygun dönem mart–mayıs ve ekim–kasımdır. Temmuz–ağustosta gündüz sıcaklığı 38 °C’yi bulur; açık hava alanlarını sabah erken ya da akşamüstü gezin. Kışın Göbeklitepe’de rüzgâr ve yağmur olabilir.
Şanlıurfa’ya Nasıl Gidilir?
Uçakla: Şanlıurfa GAP Havalimanı, 17 Haziran 2007’de açılmıştır ve şehir merkezine yaklaşık 35 km uzaklıktadır.
Karayoluyla: Gaziantep’ten yaklaşık 2 saat, Diyarbakır’dan yaklaşık 3 saat sürer. Birecik, Şanlıurfa’ya 83 km, Gaziantep’e 63 km uzaklıktadır. Harran ilçe merkezi Şanlıurfa’ya 44 km uzaklıktadır.
Bölge Bölge Şanlıurfa
- Merkez (Eyyübiye, Haliliye ve Karaköprü): Balıklıgöl, Urfa Kalesi, tarihî çarşılar, Şanlıurfa Arkeoloji ve Mozaik Müzesi, Haleplibahçe Mozaik Müzesi.
- Haliliye çevresi: Göbeklitepe ve Karahantepe.
- Harran: Dünyanın hâlâ yaşanılan en eski kentlerinden biri; adını taşıyan Harran Üniversitesi buradan alır.
- Eyyübiye çevresi: Soğmatar Harabeleri (Şuayb Şehri’nden 15 km) ve Şuayb Şehri.
- Halfeti: Birecik Barajı’nın sularında yüzde 80’i kalan eski yerleşim, Karagül.
- Birecik: Fırat kıyısında, Yeşildağ yamacına yayılmış kasaba ve Birecik patlıcanı.
- Siverek, Viranşehir, Suruç ve Bozova: Siverek tavası, Suruç narı, Atatürk Barajı kıyıları.
Gezi Rotası Önerileri
1. gün — Kent merkezi: Sabah Balıklıgöl çevresi ve Urfa Kalesi; öğleden sonra Şanlıurfa Arkeoloji ve Mozaik Müzesi. Akşam tarihî çarşıda ciğer kebabı.
2. gün — Neolitik Urfa: Göbeklitepe ve Karahantepe; öğleden sonra müzedeki Neolitik heykeller.
3. gün — Harran ve Soğmatar: Harran’dan Soğmatar’a; akşam sıra gecesi.
4. gün — Halfeti: Fırat kıyısında tekne turu ve Karagül.
Şanlıurfa Mutfağı
Urfa mutfağı Türkiye’de en çok coğrafi işaret alan mutfaklardan biridir; ilin 50 tescilli coğrafi işareti vardır. Öne çıkanlar: Şanlıurfa çiğ köfte, Urfa tepsi kebabı, Urfa ciğer kebabı, Urfa haşhaş kebabı, Urfa kazan kebabı, Urfa soğan kebabı, Urfa patlıcanlı kebabı, Urfa lahmacunu (kıymalı ekmeği), Urfa içli köftesi, Urfa yumurtalı köfte, Urfa aya köftesi, Şanlıurfa lolaz dürümü, Şanlıurfa açık ekmeği, Şanlıurfa tırnaklı ekmeği, Urfa pendirli kedeyif, Urfa şıllık tatlısı, Urfa zerdesi, Şanlıurfa peynirli helvası, Urfa meyan şerbeti (biyanbalı) ve Urfa peyniri. Ürünler: Şanlıurfa biberi (isot), Halfeti karagülü, Birecik patlıcanı, Suruç narı, Karaköprü narı, Şanlıurfa sadeyağı ve Şanlıurfa pamuğu.
El Sanatları
Şanlıurfa culha dokuması, Urfa sini darahlığı, Urfa Frenk çömleği, Urfa isot çömleği ve Urfa külünçesi coğrafi işaret tescillidir.
Pratik İpuçları
- Göbeklitepe’de gölgelik azdır; yaz aylarında su, şapka ve sabah ziyareti şarttır.
- Balıklıgöl’deki balıklara dokunmak ve yemek yasaktır; kutsal sayıldıkları için saygıyla ziyaret edin.
- Halfeti’den kalkan Fırat tekne turlarıyla ulaşılan Rumkale, Şanlıurfa’da değil, Gaziantep’in Nizip ilçesi sınırlarındadır.
- Urfa’da isot (kurutulmuş biber) ve çiğ köfte sofrasının geleneklerine saygı gösterin: çiğ köfte yöreye özgü bir sıra gecesi yemeğidir.
Fotoğraf: Klaus-Peter Simon (CC BY-SA 3.0) · Kaynak 
