Mardin’i Tanıyın
Mardin, Güneydoğu Anadolu’da, Mezopotamya ovasının kuzeyindeki kalkerden bir dağın güney yamacına kurulmuştur; kentin taş evleri, kubbeleri ve minareleri tepedeki kaleden ovaya doğru basamak basamak iner. Adı Süryanice kaynaklarda Marde, Arapça kaynaklarda Mâridîn olarak geçer. Güneydoğusundaki Tur Abdin platosu, binlerce yıldır Süryani Hristiyanların anayurdudur; ilde Arapça, Kürtçe, Süryanice ve Türkçe konuşan toplulukların birlikte yaşadığı çok kültürlü bir yapı vardır.
Mardin 1103’te Artuklu Beyliği’nin eline geçti ve İlgazi Bey’in kurduğu Mardin Artukluları kenti başkent yaptı; Ulu Cami, Sultan İsa (Zinciriye) Medresesi ve Kasımiye Medresesi bu ve sonraki Akkoyunlu döneminin başyapıtlarıdır. Kentin 3 km doğusundaki Deyrulzafaran Manastırı (5. yüzyıl) yüzyıllar boyunca Süryani Ortodoks Patrikliğinin merkezi oldu. Midyat’taki Mor Gabriel Manastırı (397), dünyanın ayakta duran ve faal en eski Süryani Ortodoks manastırıdır.
Kentin 30 km güneydoğusundaki Dara, Doğu Roma’nın Sasani sınırındaki büyük kale kentiydi; kaya mezarları ve dev sarnıçları ziyaret edilebilir. Nusaybin (antik Nisibis) ise 4. yüzyılda Süryani Hristiyanlığın en önemli eğitim merkezlerinden biriydi. Mardin’in tarihî kent dokusu UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ndedir.
Ne Zaman Gidilir?
Mardin’de karasal ile Akdeniz iklimi arasında geçiş özellikleri görülür: Yazlar çok sıcak ve kurak, kışlar serin ve yağışlıdır. Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün 1940–2025 ortalamaları:
| Ay |
Ort. en yüksek |
Ort. en düşük |
Yağış |
Yağışlı gün |
| Ocak |
5,9 °C |
0,7 °C |
114 mm |
12 |
| Şubat |
7,4 °C |
1,5 °C |
102 mm |
11 |
| Mart |
11,7 °C |
4,7 °C |
98 mm |
12 |
| Nisan |
17,5 °C |
9,9 °C |
81 mm |
10 |
| Mayıs |
24,0 °C |
15,1 °C |
46 mm |
7 |
| Haziran |
30,7 °C |
20,4 °C |
6 mm |
1 |
| Temmuz |
35,1 °C |
24,6 °C |
3 mm |
<1 |
| Ağustos |
34,8 °C |
24,8 °C |
2 mm |
<1 |
| Eylül |
30,2 °C |
20,9 °C |
4 mm |
1 |
| Ekim |
22,9 °C |
14,7 °C |
34 mm |
5 |
| Kasım |
14,6 °C |
8,2 °C |
72 mm |
8 |
| Aralık |
8,2 °C |
3,0 °C |
108 mm |
11 |
En uygun dönemler nisan–mayıs ve eylül–ekimdir. İlkbaharda Mezopotamya ovası yemyeşildir; yazın sıcaklık 35 °C’yi aşar ancak kentin yüksekte olması nedeniyle geceler ovaya göre daha serindir. Kışın ara sıra kar yağar ve taş evler karla çok fotojeniktir.
Mardin’e Nasıl Gidilir?
Uçakla: Mardin Prof. Dr. Aziz Sancar Havalimanı (MQM), Kızıltepe yolu üzerinde, kent merkezine yaklaşık 20 km uzaklıktadır; İstanbul ve Ankara’dan seferler vardır.
Karayoluyla: Mardin’e Diyarbakır’dan yaklaşık 95 km, Şanlıurfa’dan yaklaşık 185 km uzaklıktadır. Midyat’a yaklaşık 65 km, Hasankeyf’e (Batman) Midyat üzerinden ulaşılır.
Bölge Bölge Mardin
- Artuklu (tarihî merkez): Mardin Kalesi eteğindeki taş evler, Ulu Cami, Zinciriye ve Kasımiye medreseleri, Şehidiye Camii, Kırklar Kilisesi, Mardin Müzesi, Sakıp Sabancı Mardin Kent Müzesi, Eski Postane ve çarşı; 3 km doğuda Deyrulzafaran Manastırı.
- Midyat: Telkâri ustaları, taş konaklar ve konuk evi; Mor Gabriel Manastırı ve çevredeki Süryani köyleri (Tur Abdin).
- Nusaybin: Mor Yakup Kilisesi ve antik Nisibis.
- Dara (Artuklu): Doğu Roma kale kenti, nekropol ve sarnıçlar.
- Savur, Derik ve Kızıltepe: Savur’un tarihî konakları, Derik’in zeytinlikleri, Kızıltepe’nin kırmızı mercimeği.
Gezi Rotası Önerileri
1. gün — Mardin eski kent: Sabah Kasımiye Medresesi’nden ovaya bakış; ardından Zinciriye Medresesi, Ulu Cami ve çarşı. Öğleden sonra Mardin Müzesi ve Kent Müzesi; gün batımında bir terasta Mezopotamya manzarası.
2. gün — Deyrulzafaran ve Dara: Sabah Deyrulzafaran Manastırı, öğleden sonra Dara’nın kaya mezarları ve sarnıçları.
3. gün — Midyat ve Tur Abdin: Midyat’ın konakları ve telkâri atölyeleri, Mor Gabriel Manastırı; vakit kalırsa Hasankeyf’e geçiş.
Mardin Mutfağı
Mardin mutfağı Arap, Süryani, Kürt ve Türk mutfaklarının buluştuğu zengin bir mutfaktır. Coğrafi işaret tescilli lezzetler: kuzu kaburgasının iç pilavla doldurulduğu Mardin kaburga dolması, ince hamurlu kıymalı Mardin sembusek, işkembe içine pirinç ve et doldurulan Mardin kibe, bulgur köftesi Mardin ikbebet, Mardin imlebbes, Mardin alluciye, Mardin firkiye, Mardin harire, Mardin ırok, Mardin incasiyye, Mardin kebabı, Mardin kiliçesi ve Midyat tandır ekmeği. Ürünler: Mardin bulguru, Kızıltepe kırmızı mercimeği, Derik halhalı zeytinyağı, Midyat inciri, Midyat kavunu, Midyat zeynebi üzümü, Ömerli karfoki üzümü, Midyat acuru ve Midyat turşusu.
El Sanatları
Gümüş tellerin işlenmesiyle yapılan Midyat telkârisi ilin en tanınmış el sanatıdır ve coğrafi işaret tescillidir; Mardin çarşısında ve Midyat’ta ustaları çalışırken görebilirsiniz. Kentin evlerini inşa eden yumuşak kalker Mardin taşı da tescillidir.
Pratik İpuçları
- Eski kent dik ve basamaklıdır; araçla girmek zordur, rahat ayakkabıyla yürüyün.
- Manastırlar ibadete açık yerlerdir; ziyaret saatlerine uyun ve uygun kıyafetle gidin.
- Midyat’ta telkâri alırken gümüş ayarını sorun ve el işi ile kalıp işi ayırt etmeye çalışın.
