Tunceli’yi Tanıyın
Tunceli, Doğu Anadolu’nun Yukarı Fırat Havzası’nda, Munzur Dağları ile Karasu, Bingöl Dağları ve Keban Baraj Gölü arasında kalan sarp bir coğrafyadadır. Munzur Dağları ilin kuzeybatısından kuzeyine ve kuzeydoğusuna doğru yaklaşık 130 km boyunca uzanır; il genelindeki en önemli vadiler Munzur, Mercan, Pülümür, Peri ve Tahar Çayı vadileridir. Tümüyle Fırat Havzası içinde kalan il, doğal sınırlarla çevrilidir.
Tunceli’nin tarihî adı Dersim’dir. Bölgeye Kalkolitik Çağ’da (MÖ 5500–3500) yerleşilmiş, Hurri-Mitanni dönemi (İşuva) ve Urartu çağlarından geçilmiştir. Osmanlı yönetiminde 1847’de Hozat merkez olmak üzere “Dersim Livası” olarak Erzurum’a bağlanmış, 1879’da Dersim adıyla ayrı bir il olmuştur. Cumhuriyet döneminde il adı 25 Aralık 1935’te çıkarılan 2884 sayılı “Tunceli Vilayeti’nin İdaresi Hakkında Kanun” ile Tunceli yapılmış, il merkezi Mamiki köyüne taşınmıştır.
İlin en önemli doğal değeri Munzur Vadisi Millî Parkı’dır: 1971’de ilan edilen 42.000 hektarlık alan, gözeleri, endemik bitki türleri ve yaban hayatıyla bilinir. Tunceli ve Ovacık arasında uzanır. Murat Nehri üzerindeki Keban Baraj Gölü’nün ortasında, bir ada gibi duran Pertek Kalesi ise Mengüceklilerin 1071 sonrasında bölgeye hâkim olmasından kalma yapılarla bilinir; kalenin Urartu döneminde yapıldığı da düşünülür.
Ne Zaman Gidilir?
Tunceli’de karasal iklim görülür: Kışlar soğuk ve karlı, yazlar çok sıcaktır. Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün 1960–2025 ortalamaları:
| Ay |
Ort. en yüksek |
Ort. en düşük |
Yağış |
Yağışlı gün |
| Ocak |
3,2 °C |
-5,3 °C |
128 mm |
12 |
| Şubat |
5,3 °C |
-3,9 °C |
105 mm |
12 |
| Mart |
11,5 °C |
1,1 °C |
116 mm |
13 |
| Nisan |
18,4 °C |
6,3 °C |
104 mm |
14 |
| Mayıs |
24,1 °C |
10,1 °C |
73 mm |
13 |
| Haziran |
30,2 °C |
14,5 °C |
18 mm |
5 |
| Temmuz |
35,2 °C |
18,9 °C |
6 mm |
2 |
| Ağustos |
35,5 °C |
18,5 °C |
5 mm |
1 |
| Eylül |
30,7 °C |
13,4 °C |
17 mm |
3 |
| Ekim |
22,9 °C |
8,2 °C |
62 mm |
8 |
| Kasım |
13,7 °C |
2,1 °C |
101 mm |
9 |
| Aralık |
5,9 °C |
-2,2 °C |
133 mm |
12 |
En uygun dönem mayıs–haziran ve eylül–ekimdir. Bu ölçümler Tunceli kent merkezi içindir; Munzur Dağları’nın yüksek kesimleri ve yaylalar çok daha serindir. Yayla yolları kış boyu karla kapanabilir.
Tunceli’ye Nasıl Gidilir?
Karayoluyla: Tunceli; Elazığ, Erzincan ve Bingöl yönlerine karayoluyla bağlıdır; Pertek, Keban Baraj Gölü’nün karşı kıyısındaki Elazığ’dan ayrılır. İl sınırlarında tarifeli yolcu uçuşu yapılan bir havalimanı bulunmaz; komşu illerin havalimanları kullanılır.
Bölge Bölge Tunceli
- Merkez ve Ovacık: Munzur Vadisi Millî Parkı ve Munzur Gözeleri.
- Pertek: Keban Baraj Gölü’ne bakan Pertek Kalesi.
- Hozat: Dersim Livası’nın eski merkezi (1847).
- Çemişgezek: 999 metrede, 851 km² yüzölçümlü; yayla köyleri ve Çemişgezek Ulukale dutu.
- Nazımiye: 1.531 metrede, ilin en az nüfuslu ilçesi.
- Pülümür ve Mazgirt: Pülümür Çayı Vadisi; Pülümür yer altı kaynak tuzu.
Gezi Rotası Önerileri
1. gün — Munzur Vadisi: Tunceli merkezden Ovacık yönüne, Munzur Çayı boyunca yürüyüş ve Munzur Gözeleri.
2. gün — Pertek: Keban Baraj Gölü kıyısında Pertek Kalesi, gölde manzara.
3. gün — Çemişgezek ve Nazımiye: Yayla köyleri ve dağ yolları.
Tunceli Mutfağı
Tunceli mutfağı dağ ve yayla ürünlerine dayanır. Coğrafi işaret tescilli lezzet: Tunceli Şorbik çorbası. Ürünler: Munzur balı, Tunceli sarımsağı, Çemişgezek Ulukale dutu ve Tunceli Pülümür yer altı kaynak tuzu.
Pratik İpuçları
- Munzur Gözeleri’nde su, köylerde içme suyu olarak kullanıldığından bazı bölümlerde suya girmek yasaktır; uyarı levhalarına uyun.
- Yayla yolları ve dağ geçitleri için yolların kar ve yağış durumunu önceden kontrol edin.
- Millî park içinde işaretli yollardan ayrılmayın ve atık bırakmayın.