Rize’yi Tanıyın
Rize, Doğu Karadeniz kıyısında, denizden birkaç kilometre içeride 3.000 metreyi aşan Kaçkar Dağları’nın kuzey yamaçlarında kurulmuştur. Nemli hava kütlelerinin bu yüksek dağlara çarpmasıyla Rize, Türkiye’nin en çok yağış alan ilidir; yıllık yağış 2.000 mm’yi aşar. Bu iklim, yamaçları kaplayan gür ormanları ve Türkiye’nin çay tarımını mümkün kılar.
Antik kaynaklarda Rhizus olarak anılan kent, 1204’te Trabzon İmparatorluğu’na bağlandı; 1470’te Fatih Sultan Mehmet tarafından fethedildi ve Osmanlı döneminde Lazistan Sancağı’nda yer aldı. Kentin üstündeki Rize Kalesi’nin iç kısmı Bizans döneminden kalmadır. Çamlıhemşin’deki Zilkale, Fırtına Vadisi’ni denetleyen etkileyici bir ortaçağ kalesidir. İl kıyıda Laz, iç kesimde ise Hemşin kültürüyle bilinir; yayla göçü, tulum ve horon bu kültürlerin önemli parçalarıdır.
Çay tarımı 1924’te TBMM’nin çıkardığı 407 sayılı kanunla yasal güvenceye kavuştu; Ziraat Müfettişi Zihni Derin’in çalışmalarıyla 1937 ve 1940’ta Batum’dan getirilen tohumlarla bahçeler kuruldu, 1938’de ilk ürün alındı ve 1947’de ilk çay fabrikası açıldı. Bugün Rize, Türkiye’nin yaş çay üretiminin büyük bölümünü karşılar ve Rize çayı coğrafi işaret tescillidir. 2022’de Pazar’da deniz doldurularak açılan Rize-Artvin Havalimanı, Türkiye’nin deniz üzerine kurulan ikinci havalimanıdır.
Ne Zaman Gidilir?
Rize’de ılıman ve her mevsim çok yağışlı Karadeniz iklimi görülür. Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün 1927–2025 ortalamaları:
| Ay |
Ort. en yüksek |
Ort. en düşük |
Yağış |
Yağışlı gün |
| Ocak |
10,7 °C |
3,9 °C |
231 mm |
15 |
| Şubat |
10,8 °C |
3,7 °C |
186 mm |
14 |
| Mart |
12,0 °C |
5,0 °C |
160 mm |
16 |
| Nisan |
15,5 °C |
8,4 °C |
98 mm |
15 |
| Mayıs |
19,4 °C |
12,7 °C |
97 mm |
14 |
| Haziran |
23,6 °C |
16,8 °C |
134 mm |
14 |
| Temmuz |
26,0 °C |
19,7 °C |
151 mm |
14 |
| Ağustos |
26,6 °C |
20,1 °C |
193 mm |
14 |
| Eylül |
24,1 °C |
17,0 °C |
257 mm |
15 |
| Ekim |
20,5 °C |
13,2 °C |
294 mm |
15 |
| Kasım |
16,6 °C |
9,2 °C |
250 mm |
13 |
| Aralık |
12,9 °C |
5,8 °C |
242 mm |
14 |
En uygun dönem haziran–eylüldür. Ayder, Pokut, Huser ve diğer yaylalar bu aylarda erişilebilir; yayla şenlikleri temmuz–ağustosta düzenlenir. Çay hasadı mayıs sonundan ekime kadar üç dönemde yapılır. Eylül–ocak arası en yağışlı dönemdir; yanınıza her mevsim yağmurluk alın.
Rize’ye Nasıl Gidilir?
Uçakla: Rize-Artvin Havalimanı (RZV), Pazar ilçesinde, Rize merkezine yaklaşık 35 km uzaklıktadır. Trabzon Havalimanı da yaklaşık 75 km batıdadır.
Karayoluyla: Rize, Trabzon–Hopa sahil yolu üzerindedir; Trabzon’a yaklaşık 75 km uzaklıktadır. Ayder’e Ardeşen’den Çamlıhemşin üzerinden yaklaşık 1 saatte ulaşılır. İkizdere üzerinden Ovit Tüneli ile Erzurum’a bağlanılır. İlde demiryolu yoktur.
Bölge Bölge Rize
- Rize merkez: Rize Kalesi ve çay bahçeleri, Ziraat Botanik Çay Bahçesi, Rize Müzesi ve Atatürk Evi.
- Çamlıhemşin: Fırtına Vadisi ve taş kemer köprüler, Zilkale, Ayder, Pokut, Samistal, Huser ve Elevit yaylaları, Palovit Şelalesi, Kaçkar Dağları Millî Parkı.
- Hemşin: Hemşin kültürünün merkezi, tescilli Hemşin çorabı.
- İkizdere: Anzer Yaylası ve Anzer balı, Cimil yaylası, Ovit Dağı.
- Ardeşen, Pazar ve Fındıklı: Fırtına Deresi’nin denize ulaştığı yer, rafting ve Laz kültürü.
- Çayeli, Derepazarı ve İyidere: Çay bahçeleri, Çayeli koloti peyniri ve Derepazarı pidesi.
Gezi Rotası Önerileri
1. gün — Rize merkez: Rize Kalesi’nden kent ve çay bahçeleri manzarası, Ziraat Botanik Çay Bahçesi’nde çay; öğleden sonra bir çay fabrikasında üretimi izleyin. Akşam muhlama ve karalahana sarması.
2. gün — Fırtına Vadisi: Ardeşen’den Çamlıhemşin’e kemer köprüler boyunca; Zilkale ve Palovit Şelalesi, gece Ayder’de konaklama.
3. gün — Yaylalar: Ayder’den Huser ve Pokut yaylalarına; bulut denizinin üzerinde gün batımı.
4. gün — İkizdere ve Anzer: Anzer Yaylası’nda bal üreticileri ve yayla çiçekleri.
Rize Mutfağı
Rize mutfağı mısır, karalahana, hamsi ve yayla sütüyle şekillenir. Coğrafi işaret tescilli lezzetler: mısır unu ve tereyağıyla yapılan Rize muhlaması, Rize etli karalahana sarması, Rize kavurması, Rize pepeçurası (üzümlü tatlı), Rize baston ekmek, Rize simidi, Rize enişte lokumu, Derepazarı pidesi, Çayeli kuru fasulye yemeği ve Çayeli koloti peyniri. Ürünler: Rize çayı, Kaçkar yaylalarının çiçeklerinden üretilen ve dünyanın en pahalı ballarından sayılan Anzer balı, Ayder balı ve Rize kokulu üzümü.
El Sanatları
Keten ya da pamuktan dokunan Rize bezi (feretiko), yöresel desenli Hemşin çorabı ve Cimil çorabı ile İyidere pileki taşı coğrafi işaret tescillidir.
Pratik İpuçları
- Ayder ve çevresindeki yaylalar hafta sonları ve temmuz–ağustosta çok kalabalık olur; konaklamayı önceden ayırtın.
- Fırtına Deresi’nde rafting yaz aylarında yapılır; lisanslı işletmeleri tercih edin.
- Yayla yolları dar ve virajlıdır; sis ve yağmurda dikkatli sürün.
- Anzer balı çok pahalıdır ve taklitleri yaygındır; analiz belgeli üreticilerden alın.
Fotoğraf: BSRF (CC BY-SA 4.0) · Kaynak 
