Tokat’ı Tanıyın
Tokat, Karadeniz Bölgesi’nin iç kesiminde, Yeşilırmak vadisinde, Tokat Kalesi’nin kayalıklarının eteğinde kurulmuştur. Antik çağda Comana Pontica (Komana) adıyla anılan kent, Pontus Krallığı döneminde önemli bir dinî ve ticarî merkezdi; Komana’nın kalıntıları merkez ilçeye bağlı Gümenek köyünde Yeşilırmak kıyısındadır. Selçuklu döneminde Dar Ün-Nusret, Moğollar döneminde Sobaru adıyla da anılmıştır.
Niksar, Danişmendli Devleti’nin başkentidir: Gümüştegin Ahmed Gazi bölgeyi fethettikten sonra Niksar’ı Karadeniz kıyısındaki Rumlara karşı mücadelede başkent olarak seçti. Tokat ise 13. yüzyılda Gök Medrese (1277), Selçuklu mimarisinin önemli örneklerinden biridir; bu medrese 1926’dan 2012’ye kadar Tokat Müzesi’ne ev sahipliği yapmış, 2021–2023 arasında restore edilmiştir. Şehrin dokusunda Ali Paşa Camii (1572, II. Selim dönemi), 17. yüzyıldan kalma Taşhan ve 18. yüzyıldan kalma Mevlevihane de bulunur.
Sulusokak, eski kent merkezini ve çarşıyı oluşturan, Arasta, Deveciler Hanı ve Çukur Medresesi gibi tarihî eserleri barındıran sokaktır. Tokat Ballıca Mağarası ise 680 metre uzunluğunda, 5 kat ve 9 salondan oluşan, Tokat merkezine 33 km uzaklıktaki büyük bir mağaradır.
Ne Zaman Gidilir?
Tokat’ta İç Anadolu ile Karadeniz arasında geçiş iklimi görülür: Yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve karlıdır. Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün 1929–2025 ortalamaları:
| Ay |
Ort. en yüksek |
Ort. en düşük |
Yağış |
Yağışlı gün |
| Ocak |
6,3 °C |
-1,5 °C |
43 mm |
11 |
| Şubat |
8,5 °C |
-0,5 °C |
34 mm |
10 |
| Mart |
13,2 °C |
2,5 °C |
43 mm |
12 |
| Nisan |
19,2 °C |
6,7 °C |
53 mm |
12 |
| Mayıs |
23,6 °C |
10,2 °C |
59 mm |
13 |
| Haziran |
27,0 °C |
13,3 °C |
41 mm |
9 |
| Temmuz |
29,3 °C |
15,6 °C |
12 mm |
3 |
| Ağustos |
30,0 °C |
15,9 °C |
9 mm |
2 |
| Eylül |
26,7 °C |
12,4 °C |
20 mm |
5 |
| Ekim |
20,8 °C |
8,3 °C |
36 mm |
8 |
| Kasım |
13,8 °C |
3,5 °C |
42 mm |
9 |
| Aralık |
8,1 °C |
0,5 °C |
44 mm |
11 |
En uygun dönem nisan–haziran ve eylül–ekimdir. Ballıca Mağarası’nda yıl boyu 17–24 °C sıcaklık vardır.
Tokat’a Nasıl Gidilir?
Uçakla: Tokat Havalimanı 1995’te hizmete açılmış, 2018’de yeni havalimanının inşasına başlanmış ve 25 Mart 2022’de yeniden hizmete açılmıştır.
Karayoluyla: Tokat; Sivas, Amasya, Samsun ve Yozgat yönlerine karayoluyla bağlıdır. Zile il merkezine 67 km, Turhal 46 km uzaklıktadır.
Bölge Bölge Tokat
- Merkez: Tokat Kalesi, Gök Medrese, Ali Paşa Camii, Taşhan, Sulusokak, Mevlevihane ve Tokat Müzesi.
- Gümenek (Komana): Pontus dönemi Komana kalıntıları Yeşilırmak kıyısında.
- Niksar: Danişmendli başkenti; Niksar cevizi.
- Zile: Zile Kalesi (1. yüzyılda yapıldığı düşünülür), Zile pekmezi ve Zile kömesi.
- Erbaa ve Turhal: Erbaa ovası, Erbaa katmeri; Turhal yoğurtmacı.
- Pazar (Ballıca): Ballıca Mağarası, Tokat merkezine 33 km, Pazar’a 8 km.
- Reşadiye, Artova, Almus, Sulusaray, Yeşilyurt, Başçiftlik: Reşadiye pezik turşusu ve hamam kesesi; Sulusaray’da Roma kalıntıları.
Gezi Rotası Önerileri
1. gün — Tokat merkez: Tokat Kalesi, Gök Medrese, Ali Paşa Camii, Taşhan ve Sulusokak; akşam Tokat kebabı.
2. gün — Ballıca ve Niksar: Ballıca Mağarası; öğleden sonra Niksar ve Danişmendli mirası.
3. gün — Zile: Zile Kalesi, pekmez ve kömesi.
Tokat Mutfağı
Tokat mutfağı kebabıyla bilinir. Tokat kebabı; taze kuzu eti, kuyruk yağı, patlıcan, domates, biber, patates ve soğanla kebap pidesinde pişirilen yöresel bir yemektir. Coğrafi işaret tescilli lezzetler: Tokat kebabı, Tokat bez sucuğu, Tokat çöreği, Tokat ekmeği, Tokat yağlısı, Tokat honçası, Erbaa katmeri, Zile kömesi, Zile pekmezi, Turhal yoğurtmacı, Tokat üzüm tarhanası ve Reşadiye kırmızı pezik turşusu. Ürünler: Niksar cevizi, Erbaa Narince bağ yaprağı, Tokat Narince salamura asma yaprağı ve Tokat Karayaka kuzu eti.
El Sanatları
Tokat yazması ve elmalı yazma (findi) yöreye özgü desenleriyle bilinir. Tokat Dive dokuması, Tokat Kızık kilimi, Tokat aynalı çarık, Tokat bileziği (mengil kolluğu), Tokat perperli küpesi, Reşadiye hamam kesesi ve Zile Beji mermeri coğrafi işaret tescillidir.
Pratik İpuçları
- Ballıca Mağarası’nın içi serindir; hafif bir üst giyin.
- Tokat kebabı mutlaka yanında pidesiyle yenir.
- Gök Medrese ve diğer tarihî yapıların ziyaret saatleri restorasyona göre değişebilir.
Fotoğraf: Korkut Taş (CC BY-SA 3.0) · Kaynak 
