Gümüşhane Gezilecek Yerler: En Güzel 10 Görülecek Yer

Gümüşhane’yi Tanıyın

Gümüşhane, Doğu Karadeniz Dağları’nın iç kesiminde, Harşit Çayı’nın açtığı dar bir vadide, denizden yaklaşık 1.150 metre yükseklikte kurulmuştur. Kıyıya yakın olmasına karşın dağların ardında kaldığı için iklimi ve bitki örtüsü Karadeniz kıyısından çok farklıdır: Kuzey yamaçlar ladin ormanlarıyla kaplıyken güneydeki Kelkit ve Şiran’da bozkır ve meyve bahçeleri başlar.

Kentin ortaçağdaki adı Canca’ydı; 6. yüzyılda Bizans tarihçisi Prokopios’un eserinde Tzantzakon olarak geçer. Gümüşhane adı ise Osmanlı kayıtlarına 18. yüzyılda girdi ve bölgedeki zengin gümüş ve kurşun madenlerinden gelir; Rumlar kenti Argyroupolis (“gümüş kent”) olarak anıyordu. Trabzon’dan İran’a uzanan tarihî İpek Yolu’nun Zigana Geçidi’nden sonraki durağı olan kent, 1461’de Trabzon İmparatorluğu’nun yıkılmasıyla Osmanlı’ya geçti. 16.–19. yüzyıllarda madenler kentin ve çevredeki Rum köylerinin geçim kaynağıydı; Santa gibi yüksek yayla köyleri bu dönemde gelişti, 1923 nüfus mübadelesiyle boşaldı.

Eski kent Süleymaniye mahallesindeydi; 19. yüzyıldaki seller ve göçlerden sonra yerleşim bugünkü vadi tabanına indi. Kelkit’teki Satala, Roma İmparatorluğu’nun doğu sınırındaki en önemli lejyon kamplarından biriydi. 2023’te açılan, Türkiye’nin en uzun karayolu tüneli Zigana Tüneli, Trabzon ile Gümüşhane arasındaki yolu kısalttı.

Ne Zaman Gidilir?

Gümüşhane’de Karadeniz ile karasal iklim arasında geçiş özellikleri görülür: Kışlar soğuk ve karlı, yazlar sıcak ve kurak geçer. Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün 1961–2025 ortalamaları (il merkezi):

Ay	Ort. en yüksek	Ort. en düşük	Yağış	Yağışlı gün
Ocak	3,1 °C	−5,3 °C	35 mm	11
Şubat	5,4 °C	−4,8 °C	31 mm	10
Mart	10,0 °C	−1,0 °C	46 mm	13
Nisan	16,4 °C	3,8 °C	59 mm	13
Mayıs	21,2 °C	7,6 °C	70 mm	15
Haziran	25,2 °C	10,9 °C	47 mm	10
Temmuz	28,3 °C	13,9 °C	15 mm	4
Ağustos	29,1 °C	14,0 °C	14 mm	4
Eylül	25,5 °C	10,3 °C	21 mm	5
Ekim	19,0 °C	6,0 °C	43 mm	9
Kasım	10,9 °C	1,0 °C	42 mm	10
Aralık	5,0 °C	−2,9 °C	41 mm	11

En uygun dönem haziran–eylüldür. Limni, Artabel ve Santa gibi 1.600–2.400 metredeki alanlara yollar genellikle haziranda açılır, ekimde kar başlar; yüksek yaylalarda yazın bile geceler serindir. Kadırga Yayla Şenliği temmuz ortasında yapılır. Dutların olgunlaştığı yaz sonu, pestil ve köme yapımının da başladığı dönemdir.

Gümüşhane’ye Nasıl Gidilir?

Uçakla: İlde havalimanı yoktur. En yakın havalimanı Trabzon Havalimanı’dır (yaklaşık 110 km); Erzincan ve Bayburt üzerinden Erzurum havalimanı da seçenektir.

Karayoluyla: Gümüşhane, Trabzon–Gümüşhane–Bayburt–Erzurum yolu üzerindedir. Zigana Tüneli ile Trabzon’a yolculuk yaklaşık 1,5 saate indi. Kelkit ve Şiran üzerinden Erzincan, Sivas ve Giresun’a (Şebinkarahisar) bağlanır. Santa ve Limni gibi yayla noktalarına özel araçla gidilmesi önerilir. İlde demiryolu yoktur.

Bölge Bölge Gümüşhane

• Merkez: Süleymaniye mahallesindeki eski kent, Karaca Mağarası yolu, Santa Harabeleri (Dumanlı köyü) ve Gümüşhane Müzesi.
• Torul: Karaca Mağarası (Cebeli köyü), Limni Gölü Tabiat Parkı, Artabel Gölleri, Zigana Geçidi ve kayak merkezi, Torul Kalesi ve cam seyir terası.
• Kürtün: Ormanlık Harşit vadisi ve yaylalar; Kürtün Araköy ekmeği.
• Kelkit: Roma lejyon kampı Satala (Sadak köyü), Kelkit vadisi ve tescilli Kelkit ketesi ve fasulyesi.
• Şiran: Tomara Şelalesi ve Şiran kök pekmezi.
• Köse: Köse Dağı ve geniş yayla alanları.
• Kadırga Yaylası: Trabzon, Giresun ve Gümüşhane sınırının kesiştiği, Torul’daki tarihî yayla buluşma yeri.

Gezi Rotası Önerileri

1. gün — Merkez ve Torul: Sabah Karaca Mağarası’nın damlataşları; öğleden sonra Torul Kalesi ve cam teras, akşamüstü Limni Gölü çevresinde yürüyüş. Akşam siron ve köme.

2. gün — Santa ya da Artabel: Ormanlar ve yayla yollarıyla Santa Harabeleri’ndeki taş kilise ve evler; doğa yürüyüşü sevenler için Artabel buzul gölleri (yaz aylarında, tam gün).

3. gün — Güney: Kelkit’te Satala kalıntıları ve Şiran’da Tomara Şelalesi.

Gümüşhane Mutfağı

Gümüşhane mutfağı Karadeniz ile Doğu Anadolu arasında köprüdür. İlin en bilinen ürünleri dutla yapılır: Dut pekmezinin nişastayla koyulaştırılıp ince tabakalar hâlinde kurutulmasıyla elde edilen Gümüşhane dut pestili ve ceviz dizilerinin aynı karışıma batırılmasıyla yapılan Gümüşhane kömesi coğrafi işaret tescillidir. Yufkanın yoğurt ve sarımsakla sarılıp fırınlandığı Gümüşhane sironu, Gümüşhane dölek güveci, Gümüşhane ekmeği, Kürtün Araköy ekmeği, Kelkit ketesi, Gümüşhane deleme peyniri, Gümüşhane kuşburnu nektarı, Şiran kök pekmezi, Gümüşhane şeker fasulyesi ve Kelkit şeker fasulyesi de tescillidir. El sanatlarından Kelkit zilli kilimi tescilli bir dokumadır.

Pratik İpuçları

• Santa, Artabel ve Limni yollarının bir bölümü stabilize ya da dardır; yayla yollarına çıkmadan önce hava ve yol durumunu sorun.
• Karaca Mağarası’nın içi yıl boyu serindir; yazın bile ince bir hırka alın.
• Pestil ve kömeyi kent merkezindeki dükkânlardan alabilirsiniz; taze ürün yaz sonundan itibaren çıkar.
• Kadırga Yayla Şenliği’nde yollar çok kalabalık olur; sabah erken yola çıkın.